PLASEBO ETKİSİ

Okulda Plasebo Etkisi

Plasebo etkisi,  kelime manası olarak, Latince hoşnut etme manasını taşır. Farmakolojik olarak etkisiz bir ilacın hasta tarafından etkiliymiş hissine kapılmasıyla oluşan yani etkisiz bir imgeye tepki oluşturabilecek bir anlam yükleme işidir. .

Turin Üniversitesi'nden, Fabrizio Benedetti, yaptığı bir deneyle plasebo etkisi'nin, tıpta faydalı olduğunu kanıtlamıştır. Deneği acıya maruz bırakan bilim adamı, acının dinmesi için morfin vermiş, bir kaç gün sonra morfin yerine aynı yöntem ve teknikle deneğe tuzlu su enjekte etmiştir. Denek, sanki morfin almışcasına rahatladığını gösteren tepkiler ortaya koymuştur.

Aslında günlük hayatta hiçte uzak olmadığımız plasebo etkisi, yaşadığımız çevrede bir nevi isim ve hal değişikliğine uğrayarak, sürekli karşımızda çıkmaktadır. Sizde bilirsiniz ki,  biz de Hastalık Hastası diye bir kavram vardır. Hasta olduğuna inanan kimseler kendince iyi gelen fakat Tıp'ın -etkisiz- tanısı koyduğu ilaç veya geleneksel tıbbı yöntemlerle iyileştiğini düşünürler.

Gelelim bu işin okul boyutuna. Plasebo etkisi, acaba eğitim ortamında uygulanabilir mi? 

Bunun bazı durumlarda faydalı olabileceği kanaatindeyim. Şöyle ki; sınıfımda istenmeyen davranışlar sergileyerek hem kendine hem de etrafındaki arkadaşlarına zarar veren bir öğrencim vardı. Görünüşte hiç problemi yok gibi gözükse de çocuğun temel probleminin oto kontrolünü yapamadığı kanısına vardım. Çünkü ailesi sabah kahvaltısını ve beslenmesini koyduğu halde, arkadaşlarının beslenmelerini şiddet kullanarak ellerinden alıyor, harçlığı olduğu halde arkadaşlarının paralarını alıyordu. İlk bakışta aidiyet   problemi gibi gözüken bu durumun, öyle olmadığı ise, kendinin ve arkadaşlarının eşyalarını ayırt etmesinden ve izinsiz dokunmaması gerektiğinden bahsedip, bunları bildiğini söylemesinden anlaşılıyordu. 

Oto kontrol mekanizması oluşmamış çocuklarla maalesef son dönemlerde daha sık karşılaşıyoruz. Okul rehberlik servisinin yardımıyla gerekli testleri yapıp, teknikleri uyguladık.Hal buyken, bu çocuğumuzun böyle bir problemi olduğunu anlamamız çok geç olmadı. Aile içinde yaşadıkları, yaşadığı çevre, örnek akranlar hepsini araştırdığımızda problemin tanısı oto-kontrol gelişmemiş olduğu kanısına vardık.

Peki bunun çözümü nasıl olacaktı? İşte bu evrede plasebo etkisinin okulda uygulanabilirliğini araştırdım. Vardığım kanı şuydu;

Evet, uygulanabilir fakat ilaç olmadan,

Evet, uygulanabilir fakat oto kontrolü devreye sokacak geri dönütleri eksik etmeden.

Teknik olarak etkinin eğitim ortamına sokulması kalmıştı. İlaç veya fiziki başka bir müdahale olmadan bu iş nasıl olacaktı?

Klasik yöntemin, eskimeyen tekniği sözel uygulamalar... Öğrenciye yaptığı iyi ve kötü davranışları sıralamasını istedim. Ailesin, arkadaşların, öğretmenlerinin ve kendisinin, ondan beklenilen davranışlar ve beklenilmeyenler...

Uzunca bir liste oldu. Tabi istenmeyen davranışların ağırlıkta olduğu uzunca bir liste. Sonrasında sırasıyla öğrenci- rehberlik servisi, veli-rehberlik servisi, öğretmen rehberlik servisi, öğretmen-öğrenci-rehberlik servisi gibi görüşmeler taptık. Bir haftanın ardından öğrenciyi yanıma çağırıp,

Yapılan tüm görüşmelerin onun için çok verimli geçtiğini ve artık istenmeyen davranışlardan uzaklaştığını söyleyerek, artık kendi kendini kontrol edebileceği dönütünü verdim. Okuldaki diğer öğretmenler ve sınıftaki arkadaşları da bu durumu destekleyici söylemlerde bulundular.

Sonuç?

Şaşırtıcı... Öğrenci kendini tıpkı plasebo etkisinde olduğu gibi buna inandırdı. İyileştiğini ve artık kötü davranışlardan uzaklaştığını, mutlu olduğunu anlattı.

Gelelim bu işin püf noktasına;

Eğer öğrenci kendisi için yapılan görüşmeleri, -plasebo etkisinde olduğu gibi-  ilaç olarak görür ve sürekli bununla yaşamak isterse problem yerini başka bir probleme bırakacaktır. Bu yeni problem ise baş edilmesi daha güç ve dirençli hali alacaktır. Bu durumun oluşmaması için öğrenciye sürekli farklı öğrencilerde bu hizmeti alıyor ama çoğu başarılı olamıyor. Bu senin başarın, bunu sen başardın gibi tenkitlerde bulunmak gerekir.

Böylelikle, aslında eğitsel ve psikolojik manada hiç faydası olmayan bir kaç göstermelik ve şaşalı görüşmeler öğrencinin aradığı ilaç olmuş, plasebo etkisi de eğitim ortamında başarıyla girmiştir.